İçindekiler:
Turna yemişi, ya da diğer adlarıyla cranberry veya kızılcık, fundagiller (Ericaceae) familyasına ait Vaccinium cinsinden gelen, küçük, kırmızı ve ekşi bir meyvedir (Vaccinium macrocarpon). Genellikle Kuzey Amerika’da yetişir ve bataklık veya sulak alanlarda bulunur. Bitkinin erişkin boy ortalaması 15-20 cm ve erişkin bir meyvenin boyu ortalama 2 cm’dir. Yetişme süresince su seviyesinin altında bulunurken, hasat zamanı geldiğinde suyun yüzeyine çıkarılır ve toplanır.1
Turna yemişi, hem taze hem de işlenmiş haliyle tüketilebilir. Taze olarak yenebileceği gibi, suyu sıkılarak, kurutularak, reçel veya marmelat yapılarak da tüketilebilir. Ayrıca, turna yemişi ekstresi şeklinde de bulunur ve takviye2 olarak kullanılabilir.
Biyoaktif bileşenleri ile günümüzde de modern bilimin dikkatini üzerine çekmiştir. Bir çok sağlık sorununa karşı koyucu ve mevcut sağlık sorunlarına karşı gösterdiği faydalı etkileri ile sağlıklı bir yaşamın olmazsa olmazları arasında yer kazanmıştır.
Besin Değeri ve Bileşenleri
Turna Yemişi, düşük kalorili olmasıyla dikkat çekerken, besleyici de bir meyvedir. 100 gram turna yemişi, yaklaşık 46 kalori içerir ki bu yaklaşık olarak 150 adete denk gelir. Aynı zamanda iyi bir lif, C vitamini, E vitamini ve K vitamini kaynağıdır. En önemli bileşenleri arasında proantosiyanidinler (PAC’ler) bulunur. PAC’ler, güçlü antioksidan özelliklere sahip flavonoidlerdir3 (Detaylı olarak yazımızın ilerleyen bölümünde değiniyor olacağız. Ayrıca organik asitler, fenolik asitler ve triterpenoidler gibi diğer biyoaktif bileşikleri de içerir.
Turna Yemişi Besin Değerleri
Turna yemişi veya dilimizde bilinen ismiyle kızılcık, iyi bir C ve E vitamini kaynağıdır ve sağlıklı yaşam için gerekli önemli maddeleri barındırır. Aşağıda turna yemişinin 100 gr için besin değerleri4 belirtilmiştir:
C vitamini: BRD’nin (Beslenme Referans Değeri) %26’sı
E vitamini: BRD’nin %20’si
Bakır: BRD’nin %15’i
K1 vitamini: BRD’nin %11’i
B6 vitamini: BRD’nin %8’i
Kalori: 46
Yağ: 0
Karbonhidrat: 12 gram
Lif: 4 gram
Şeker: 4 gram
Protein: 1 gram
Sodyum: 2 miligram
Turna Yemişi Faydaları Nelerdir?
Sağlığa olan etkileri üzerine yapılan çok sayıda bilimsel araştırmalar ve deneyler bu meyvenin pek çok sağlık sorunlarına karşı koruyucu ve tedavi edici etkiler gösterebileceğini düşündürmektedir. Keşfedilen ya da faydalı olduğu düşünülen bu mucizevi meyvenin bilinen faydaları:
1. İdrar Yolu Enfeksiyonları (İYE)
Turna yemişinin en iyi bilinen faydası, idrar yolu enfeksiyonlarını (İYE) önleme ve tedavi etme potansiyelidir. PAC5‘ler, bakterilerin idrar yolu duvarına yapışmasını engelleyerek İYE’lerin gelişmesini zorlaştırır. Yapılan klinik çalışmalar, düzenli olarak suyunu veya ekstresi tüketmenin İYE riskini azaltabileceğini göstermiştir.
2. Ağız ve Diş Sağlığı
Antibakteriyel özelliği, ağız ve diş sağlığını korumaya da yardımcı olabilir. PAC’ler, diş çürümesine ve diş eti hastalıklarına neden olan bakterilerin büyümesini engelleyebilir. Ayrıca, suyu tüketmek, ağızdaki pH seviyesini düşürerek diş minesinin güçlenmesine katkıda bulunabilir.
3. Sindirim Sistemi Sağlığı
Turna yemişi, lif içeriği sayesinde sindirim sistemini düzenlemeye yardımcı olabilir. Lif, bağırsak hareketlerini kolaylaştırır ve kabızlığı önler. Ayrıca prebiyotik etkileri, bağırsaktaki faydalı bakterilerin büyümesini destekleyerek sindirim sağlığını iyileştirebilir.
4. Kalp ve Damar Sağlığı
Antioksidan ve anti-enflamatuar özellikleri, kalp ve damar sağlığını korumaya yardımcı olabilir. PAC’ler, kolesterol seviyelerini düşürerek ve kan basıncını düzenleyerek kalp krizi ve felç riskini azaltabilir. Ayrıca kan pıhtılaşmasını önleyici etkileri de kalp sağlığı için faydalı olabilir.
5. Kanser
Bazı araştırmalar kanser hücrelerinin büyümesini ve yayılmasını engelleyebileceğini düşündürmektedir. PAC’ler, kanser hücrelerinde apoptoz (programlı hücre ölümü) sürecini tetikleyerek tümör oluşumunu önleyebilir. Ancak kanser üzerindeki etkilerini anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğu aşikar.
6. Diğer Faydaları
Turna yemişinin diğer potansiyel faydaları arasında bağışıklık sistemini güçlendirme, cilt sağlığını iyileştirme, göz sağlığını koruma ve yaşa bağlı bilişsel gerilemeyi yavaşlatma yer almaktadır.
Kullanım Alanları
Çeşitli şekillerde tüketilebilir. Taze veya kurutulmuş olarak yenebilir, suyu içilebilir, takviye edici gıda olarak alınabilir veya ekstresi alınabilir. Turna yemişi suyu, en yaygın tüketim şeklidir. Ancak, ticari amaçlı üretilen bu suların genellikle yüksek miktarda şeker içerir, bu nedenle şekersiz veya doğal olarak tatlandırılmış çeşitleri tercih etmek daha sağlıklıdır.
Ekstresi, kapsül veya tablet şeklinde alınabilir. Ekstreler, daha yüksek konsantrasyonda PAC içerir ve bu nedenle İYE’lerin önlenmesi ve tedavisi için daha etkili olabilir.
Flavonoidlerin Faydaları6:
Antioksidan Etki: Vücuttaki serbest radikallerle savaşarak hücre hasarını önlerler. Bu, yaşlanma sürecini yavaşlatabilir ve kronik hastalıkların riskini azaltabilir.
Anti-enflamatuar Etki: Vücuttaki iltihaplanmayı azaltmaya yardımcı olurlar. Bu, kalp hastalığı, kanser ve diğer inflamatuar hastalıkların riskini azaltabilir.
Antiviral Etki: Bazı flavonoidler, virüslerin çoğalmasını engelleyerek enfeksiyonlara karşı koruma sağlayabilirler.
Antikanserojen Etki: Bazı flavonoidler, kanser hücrelerinin büyümesini ve yayılmasını engelleyebilirler.
Kalp Sağlığına Faydaları: Flavonoidler, kan basıncını düşürmeye, kolesterol seviyelerini iyileştirmeye ve kan pıhtılaşmasını önlemeye yardımcı olarak kalp sağlığını koruyabilirler.
Beyin Sağlığına Faydaları: Flavonoidler, beyin fonksiyonlarını iyileştirmeye, hafızayı güçlendirmeye ve Alzheimer hastalığı gibi nörodejeneratif hastalıkların riskini azaltmaya yardımcı olabilirler.
Flavonoid Kaynakları:
Flavonoidler, birçok farklı bitkisel gıdada bulunur. En iyi flavonoid kaynaklarından bazıları şunlardır:
Meyveler: Özellikle çilek, yaban mersini, ahududu, böğürtlen, üzüm, elma ve turunçgiller gibi meyveler.
Sebzeler: Özellikle brokoli, lahana, ıspanak, soğan, sarımsak ve domates gibi sebzeler.
Çay: Özellikle yeşil çay ve siyah çay gibi çaylar.
Kakao ve Bitter Çikolata: Kakao ve bitter çikolata, flavonoidler açısından zengindir.
Şarap: Özellikle kırmızı şarap, flavonoidler içerir.Baharatlar: Özellikle maydanoz, kekik, biberiye ve adaçayı gibi baharatlar.
Takviye Edici Gıdalar: Meyvelerin marketlere ve pazarlara ulaşana kadar bozulması, form kaybetmesi, zarar görmesi ya da bunların yaşanmaması adına ilaçlanması 21. yüzyılda taze gıdaya ulaşmaktaki en büyük engelimiz. Son yıllarda teknolojinin artmasıyla verimi ve faydaları artan takviye gıdalar flavonoidlere etkili ve verimli bir şekilde ulaşmamıza olanak sağlıyor.
Takviye Edici Gıdalarda Turna Yemişi
Peki takviye edici gıdalar yoluyla almak güvenli mi? Üzerine pek çok araştırmalar yapışmış bu meyveyi takviye edici gıdalar yolu ile almak pek çok tıb otoritesine göre doğru görülüyor. Her gıda tüketiminde dikkat etmemiz gereken noktalar bulunmakta olduğu gibi bu hususta da dikkat etmemiz gereken noktalar var; nedir bu noktalar?
-Takviyelerin üzerinde belirtilen dozaja uymak,
-Takviyenin son kullanma tarihine dikkat etmek,
-Takviyeleri kullanmadan önce doktor veya eczacıya danışmak,
-Düzenli ilaç kullanımı varsa olası yan etkilerden bir sağlık uzmanından bilgi almak.
Yukarıda belirtilenlere ek olarak takviyelerin hamile, emziren kadınlar, yaşlı ve çocuklar tarafından kullanılmaması veya kullanmadan önce mutlaka bir doktora danışılması gerekir.
Diğer Dikkat Edilmesi Gereken Unsurlar
Kimler Tüketmemeli: bazı ilaçların parçalanma şeklini etkileyebilir ve kolay morarma ile kanama görülebilir. Özellikle kan sulandırıcılar ve kalsiyum içerikli ilaçları kullanırken kızılcık tüketiminden kaçınmak veya sınırlamak olası yan etkilerin önüne geçilmesi açısından önem taşır.
Çocuklar Kızılcık Tüketebilir mi?
Doğal olarak tüketildiği takdirde (taze, ekstresi ya da takviye edici gıda olarak), genel olarak güvenli kabul edilen bir meyvedir ve çocuklarda tüketebilir. Ancak özellikle çocuklar tarafından çok fazla tüketilen kızılcık, mide kramplarına ve ishale yol açabilir. Bunun nedeni ise meyvede bulunan fruktozun aşırı dozda alımının müshil etkisine sebep olmasıdır.
Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Sayfa içeriğinde tedavi edici sağlık hizmetine yönelik bilgiler içeren ögelere yer verilmemiştir. Tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurunuz.
- https://en.wikipedia.org/wiki/Cranberry ↩︎
- https://www.selfcure.com.tr/urunler/takviye-edici-gidalar/self-cure-slim-takviye-edici-gida/ ↩︎
- https://beslenmevediyetdergisi.org/index.php/bdd/article/view/559 ↩︎
- https://www.nccih.nih.gov/health/cranberry ↩︎
- https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/137400#:~:text=Akrilik%20(PAC)%20lifleri%20akrilonitril%20veya,l%C4%B1%20y%C4%B1llar%C4%B1n%20%C3%B6ncesine%20dayand%C4%B1%C4%9F%C4%B1%20g%C3%B6r%C3%BClmektedir. ↩︎
- https://nblturkiye.com/cranberry-turna-yemisi-ekstresi-nedir/#:~:text=Cranberry%20(Vaccinium%20macrocarpon)%2C%20i%C3%A7eri%C4%9Finde,%3B%20flavonoidlerden%20(polifenoller)%20zengindir. ↩︎